ฝึก "ลงมือทำเองก่อน" ให้ผู้ประกอบการ ได้ผลจริงไหม งานวิจัยติดตาม 7 ปีจากแอฟริกาตะวันตกตอบ

ผมสังเกตมานานว่าเจ้าของธุรกิจขนาดเล็กที่ผมรู้จักมักแบ่งเป็นสองแบบชัดเจน แบบแรกรอให้มีคนสั่งหรือรอให้สถานการณ์บังคับก่อนถึงจะขยับ ส่วนแบบที่สองมองเห็นปัญหาหรือโอกาสแล้วลงมือทำก่อนใครจะบอก ตั้งเป้าหมายเอง วางแผนล่วงหน้าเอง แล้วพยายามต่อแม้เจออุปสรรค คำถามที่ผมสงสัยมานานคือ ลักษณะแบบที่สองนี้เป็นเรื่องของนิสัยติดตัวที่เปลี่ยนไม่ได้ หรือจริงๆ แล้วเป็น "ทักษะ" ที่ฝึกกันได้เหมือนทักษะอื่นๆ เพราะถ้าฝึกได้ ก็แปลว่าคอร์สอบรมผู้ประกอบการที่รัฐหรือองค์กรต่างๆ จัดกันเป็นประจำ ควรจะสอนเรื่องนี้แทนที่จะสอนแค่การทำบัญชีหรือการตลาดแบบดั้งเดิม

นักวิจัยเรียกลักษณะนี้ว่า "personal initiative" หรือการริเริ่มลงมือทำด้วยตัวเอง ซึ่งมีงานวิจัยเชิงทดลองที่เข้มงวดมากชิ้นหนึ่งเริ่มต้นในปี 2017 เมื่อทีมนักเศรษฐศาสตร์และนักจิตวิทยาองค์กรจัดการทดลองสุ่มในประเทศโตโก แอฟริกาตะวันตก แบ่งเจ้าของธุรกิจขนาดจิ๋วให้ได้รับการอบรมแบบดั้งเดิม (สอนบัญชี การตลาด การเงิน) หรือการอบรม personal initiative (ฝึกให้ตั้งเป้าหมายเชิงรุก วางแผนล่วงหน้า และแก้ปัญหาด้วยตัวเอง) แล้วพบว่ากลุ่มหลังกำไรเพิ่มขึ้นถึง 30% ในขณะที่กลุ่มแรกแทบไม่ต่างจากกลุ่มควบคุมเลย งานชิ้นนั้นตีพิมพ์ใน *Science* ปี 2017 แต่คำถามที่ตามมาคือ ผลแบบนี้จะอยู่ได้นานแค่ไหน จะเกิดกับทุกคนเหมือนกันไหม และมันเป็นแค่เรื่องบังเอิญเฉพาะที่โตโกหรือเปล่า งานวิจัยตั้งแต่ปี 2020 เป็นต้นมาก็ตอบคำถามเหล่านี้ไว้พอสมควร

ผ่านไป 7 ปี ผลของการฝึก personal initiative ยังอยู่ไหม

Francisco Campos, Michael Frese, Leonardo Iacovone, Hillary C. Johnson, David McKenzie และ Mona Mensmann ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Long-Term and Lasting Impacts of Personal Initiative Training on Entrepreneurial Success" ตีพิมพ์ใน *American Economic Review: Insights* ปี 2025 (เล่ม 7 ฉบับ 4 หน้า 463-479, DOI 10.1257/aeri.20240581)

ทีมวิจัยชุดเดียวกับที่ทำการทดลองดั้งเดิมในโตโกปี 2017 กลับไปตามหาเจ้าของธุรกิจกลุ่มเดิมอีกครั้งหลังผ่านไป 7-7.5 ปี เพื่อดูว่าผลบวกที่เห็นในช่วง 2 ปีแรกยังอยู่หรือจางหายไปแล้ว ผลลัพธ์ที่พบคือผลบวกของการอบรม personal initiative ยังตรวจพบได้ในการติดตามกลุ่มธุรกิจที่ศึกษา และสำหรับผู้ชาย ผลกลับ "โตขึ้น" ตามเวลา เพราะสะสมทุนได้มากขึ้นและมีความเชื่อมั่นในความสามารถตัวเอง (self-efficacy) สูงขึ้นเรื่อยๆ แต่สำหรับผู้หญิง ผลกำไรประมาณได้เล็กกว่าและไม่ชัดทางสถิติ พร้อมพบการสะสมทุนจำกัดกว่า; ข้อมูลนี้ยังไม่พิสูจน์ว่าทุนเป็นสาเหตุเดียว ทีมวิจัยระบุชัดว่าผลต่างระหว่างเพศนี้มาจากกลุ่มตัวอย่างในโตโกและยังต้องตรวจซ้ำในบริบทอื่น

ผมมองว่างานนี้ตอบคำถามที่ค้างคาใจมาตั้งแต่งานต้นฉบับปี 2017 ได้ตรงจุดที่สุด เพราะการทดลองส่วนใหญ่ในวงการนี้วัดผลแค่ 1-2 ปีแล้วก็จบ แต่การติดตามกลุ่มโตโกยาวถึง 7 ปีพบว่าผลเฉลี่ยต่อกำไรยังตรวจพบได้ในกลุ่มตัวอย่างนี้ แต่คำเตือนเรื่องช่องว่างทางเพศก็สำคัญมาก เพราะมันบอกว่าแค่สอนทักษะเดียวกันให้ทุกคนอาจไม่พอ ยังต้องมีเงื่อนไขอื่น เช่น การเข้าถึงทุน มาเสริมด้วย คำถามที่ตามมาคือ ทำไมการอบรม personal initiative ถึงได้ผลกว่าการอบรมธุรกิจแบบดั้งเดิมที่สอนกันมาทั่วโลก

การอบรมธุรกิจแบบดั้งเดิมให้ผลเฉลี่ยเท่าไร

David McKenzie ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Small business training to improve management practices in developing countries: re-assessing the evidence for 'training doesn't work'" ตีพิมพ์ใน *Oxford Review of Economic Policy* ปี 2021 (เล่ม 37 ฉบับ 2 หน้า 276-301, DOI 10.1093/oxrep/grab002)

McKenzie ทบทวนงานวิจัยเชิงทดลองสุ่มเรื่องการอบรมธุรกิจขนาดเล็กในประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมาก พบว่าการอบรมแบบดั้งเดิมที่สอนความรู้พื้นฐานอย่างบัญชีและการตลาด เพิ่มกำไรหรือยอดขายเฉลี่ยเพียง 5-10% เท่านั้น ซึ่งเป็นตัวเลขที่เล็กเกินกว่าการทดลองส่วนใหญ่ที่มีขนาดกลุ่มตัวอย่างจำกัดจะตรวจจับได้ว่ามีนัยสำคัญทางสถิติ จึงเกิดข้อสรุปยอดนิยมในวงการว่า "การอบรมธุรกิจไม่ได้ผล" แต่ McKenzie ชี้ว่าข้อสรุปนี้รีบด่วนเกินไป เพราะงานทดลองจำนวนมากมีกลุ่มตัวอย่างไม่พอจะตรวจจับผลขนาดเฉลี่ยดังกล่าว เขารวบรวม 5 แนวทางที่ทำให้การอบรมมีโอกาสได้ผลมากขึ้น หนึ่งในนั้นคือแนวทางเชิงจิตวิทยา (psychology-based) อย่าง personal initiative training ที่เปลี่ยนจากการสอน "ความรู้" ไปสอน "กรอบความคิดและพฤติกรรมเชิงรุก" แทน

ผมมองว่างานนี้ช่วยขยายภาพให้เห็นบริบทกว้างขึ้นว่าทำไมผลของ personal initiative training ในบทที่แล้วถึงโดดเด่นเป็นพิเศษ เพราะเมื่อเทียบกับมาตรฐานของวงการที่ได้ผล 5-10% การอบรม personal initiative ในโตโกมีผลกำไรเฉลี่ยสูงกว่าค่ากลางจากงานอบรมทั่วไปในช่วงต้น และยังพบผลในการติดตามกลุ่มเดิมระยะยาว McKenzie เองก็ไม่ได้บอกว่าแนวทางเชิงจิตวิทยาจะได้ผลทุกที่ทุกเวลา แต่ชี้ว่ามันเป็นหนึ่งในทิศทางที่มีหลักฐานสนับสนุนชัดเจนที่สุดในบรรดาวิธีปรับปรุงการอบรมธุรกิจ คำถามที่ตามมาคือ แนวทางจิตวิทยาชนิดอื่นมีหลักฐานในบริบทอื่นหรือไม่ โดยต้องแยกจาก personal initiative training

การฝึก growth mindset ในแทนซาเนียเป็นหลักฐานคนละแนวทาง

Shad Morris, Chad Carlos, Geoffrey M. Kistruck, Robert B. Lount และ Tumsifu Elly Thomas ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "The Impact of Growth Mindset Training on Entrepreneurial Action Among Necessity Entrepreneurs: Evidence from a Randomized Control Trial" ตีพิมพ์ใน *Strategic Entrepreneurship Journal* ปี 2023 (DOI 10.1002/sej.1472)

ทีมวิจัยร่วมมือกับหน่วยงานรัฐท้องถิ่นจัดการทดลองสุ่มกับผู้ประกอบการ "โดยความจำเป็น" (necessity entrepreneurs คือคนที่ทำธุรกิจเพราะไม่มีทางเลือกอื่นในการหารายได้ ไม่ใช่เพราะมองเห็นโอกาสแล้วเลือกทำ) จำนวน 165 คนในชนบทของแทนซาเนีย แบ่งให้ทุกคนได้รับการอบรมทักษะเทคนิคพื้นฐานเหมือนกัน แต่ครึ่งหนึ่งได้รับการฝึกจิตวิทยาแบบ "กรอบความคิดแบบเติบโต" (growth mindset) เพิ่มเติมด้วย ผลลัพธ์พบว่ากลุ่มที่ได้รับการฝึก growth mindset แสดงพฤติกรรมลงมือทำเชิงรุกในธุรกิจของตัวเองมากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างชัดเจน และเมื่อวิเคราะห์กลไกเบื้องหลังพบว่าความเชื่อมั่นในความสามารถของตัวเอง (entrepreneurial self-efficacy) ที่เพิ่มขึ้นเป็นตัวกลางสำคัญที่ส่งผลต่อพฤติกรรมลงมือทำนี้

ผมมองว่างานนี้ตอบคำถามเรื่องการทำซ้ำได้ตรงประเด็น เพราะแม้จะใช้ประเทศ กลุ่มตัวอย่าง และกรอบทฤษฎีที่ต่างจากงานของ Campos และคณะ (growth mindset ไม่ใช่ personal initiative เป๊ะๆ แต่เป็นแนวทางเชิงจิตวิทยาที่ใกล้เคียงกันมาก) แต่ก็ได้ข้อสรุปไปในทิศทางเดียวกัน คือการฝึกกรอบความคิดเพิ่มเติมจากทักษะเทคนิคช่วยเพิ่มพฤติกรรมเชิงรุกได้จริง และกลไกที่อธิบายได้ชัดคือความเชื่อมั่นในตัวเองที่เพิ่มขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่ Campos และคณะพบว่าผู้ชายที่ได้ผลบวกระยะยาวมี self-efficacy สูงขึ้นเรื่อยๆ เช่นกัน คำถามที่ตามมาคือ ประโยชน์ของการมีบุคลิกเชิงรุกแบบนี้จำกัดอยู่แค่ในบริบทการเป็นเจ้าของธุรกิจเท่านั้น หรือช่วยคนทำงานทั่วไปในทุกสายอาชีพด้วย

การลงมือทำเชิงรุกช่วยแค่ธุรกิจตัวเอง หรือช่วยอาชีพทั่วไปด้วย

Zeyu Zhang, Han Fang, Yuxiang Luan, Qishu Chen และ Jianfeng Peng ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "A meta-analysis of proactive personality and career success: The mediating effects of task performance and organizational citizenship behavior" ตีพิมพ์ใน *Frontiers in Psychology* ปี 2022 (เล่ม 13, บทความเลขที่ 979412, DOI 10.3389/fpsyg.2022.979412)

ทีมวิจัยใช้วิธีวิเคราะห์อภิมานเชิงโครงสร้าง (meta-analytic structural equation modeling) รวมข้อมูลพนักงานทั้งหมด 101,131 คนจากหลายองค์กรและหลายอุตสาหกรรม เพื่อดูว่าบุคลิกภาพเชิงรุก (proactive personality ซึ่งเป็นแนวคิดที่ใกล้เคียงกับ personal initiative มาก คือแนวโน้มที่จะระบุโอกาส ลงมือทำ และผลักดันการเปลี่ยนแปลงด้วยตัวเองแทนที่จะรอ) สัมพันธ์กับความสำเร็จในอาชีพแค่ไหน ผลลัพธ์พบว่าบุคลิกภาพเชิงรุกสัมพันธ์กับความสำเร็จในอาชีพเชิงอัตวิสัย (ρ = 0.31 จาก 32 การศึกษา) เงินเดือน (ρ = 0.14) และการเลื่อนตำแหน่ง (ρ = 0.11) และเมื่อวิเคราะห์กลไกพบว่าพฤติกรรมเกินหน้าที่ (organizational citizenship behavior) เป็นตัวกลางที่ส่งผลอย่างมีนัยสำคัญในทั้ง 3 ผลลัพธ์ ในขณะที่ผลงานตามหน้าที่ปกติ (task performance) เป็นตัวกลางที่มีนัยสำคัญเฉพาะกับเงินเดือนเท่านั้น

ผมมองว่างานนี้ขยายภาพให้เห็นว่าคุณค่าของ personal initiative ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในบริบทของการเป็นเจ้าของธุรกิจขนาดเล็กในประเทศกำลังพัฒนาเท่านั้น แต่เป็นแนวโน้มบุคลิกภาพที่มีมูลค่าจริงในตลาดแรงงานทั่วไปด้วย ขนาดกลุ่มตัวอย่างที่ใหญ่ระดับแสนคนก็ทำให้ผลลัพธ์นี้น่าเชื่อถือ ที่น่าสนใจคือกลไกที่พบไม่ใช่แค่ "ทำงานเก่งขึ้น" อย่างเดียว แต่ผ่านการช่วยเหลือคนอื่นและมีส่วนร่วมเกินหน้าที่ ซึ่งอาจอธิบายได้ว่าทำไมคนที่มีบุคลิกเชิงรุกถึงมักถูกมองว่าเป็น "คนที่องค์กรอยากรักษาไว้" คำถามที่ตามมาคือ ถ้าบุคลิกเชิงรุกแบบนี้มีค่าขนาดนี้ แล้วอะไรที่ทำให้บางคนมีมันมากกว่าคนอื่นตั้งแต่ก่อนจะผ่านการฝึกใดๆ เลย

ถ้าไม่ได้ผ่านการฝึกเลย อะไรทำให้บางคนมี personal initiative มากกว่าคนอื่นตั้งแต่ต้น

Junjian Yi, Junhong Chu และ I. P. L. Png ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Early-life exposure to hardship increased risk tolerance and entrepreneurship in adulthood with gender differences" ตีพิมพ์ใน *Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)* ปี 2022 (เล่ม 119 ฉบับ 15, DOI 10.1073/pnas.2104033119)

ทีมวิจัยใช้ความแตกต่างของความรุนแรงช่วงทุพภิกขภัยจีนปี 1959-1961 และความแปรปรวนของสภาพอากาศเป็นเครื่องมือทางสถิติ วิเคราะห์ข้อมูลสำมะโนย่อยปี 2005 จำนวน 729,401 คนใน 2,589 อำเภอ ตัวชี้วัด "เป็นผู้ประกอบการ" แบบกว้างรวมอาชีพอิสระกับเจ้าของธุรกิจ ส่วนตัวชี้วัด "เจ้าของธุรกิจ" แคบกว่า งานพบความสัมพันธ์กับการประกอบอาชีพอิสระหรือเป็นเจ้าของธุรกิจในทั้งสองเพศ แต่เมื่อแยกเฉพาะการเป็นเจ้าของธุรกิจ ความสัมพันธ์ชัดเฉพาะผู้ชาย แม้การทนความเสี่ยงสัมพันธ์สูงขึ้นทั้งสองเพศ งานนี้เกี่ยวกับประสบการณ์วัยเด็กในบริบทจีน ไม่ใช่ผลของโปรแกรมฝึก personal initiative และไม่ควรนำมาเสนอว่าความยากลำบากเป็นสิ่งที่ควรสร้างขึ้นเพื่อฝึกผู้ประกอบการ

ผมมองว่างานนี้ปิดวงจรคำถามของทั้งบทความได้พอดี เพราะแสดงให้เห็นว่า personal initiative หรือแนวโน้มเชิงรุกไม่ได้เกิดจากการฝึกอบรมเพียงอย่างเดียว แต่สภาพแวดล้อมในวัยเด็กก็หล่อหลอมได้เช่นกัน แม้จะเป็นการหล่อหลอมที่ไม่มีใครอยากเลือก (ความยากลำบาก) ก็ตาม สิ่งที่งานนี้ยืนยันร่วมกับงานอื่นๆ ในบทความคือ ลักษณะนี้ "เปลี่ยนแปลงได้" ไม่ใช่ลักษณะตายตัวติดตัวมาแต่กำเนิด ไม่ว่าจะเปลี่ยนผ่านประสบการณ์ชีวิตแบบที่งานนี้ศึกษา หรือผ่านการฝึกอบรมแบบมีโครงสร้างแบบที่ Campos และ Morris ศึกษา แต่ช่องว่างทางเพศที่พบซ้ำในทั้งงานนี้และงานของ Campos และคณะ ก็เป็นเครื่องเตือนใจว่าการมีแนวโน้มเชิงรุกอย่างเดียวไม่พอ ยังต้องมีเงื่อนไขทางสังคมและการเข้าถึงทรัพยากรที่เอื้อให้แปลงแนวโน้มนั้นเป็นผลลัพธ์จริงได้ด้วย

กรอบเห็น–ตั้ง–ลุย–ยื่น

โปรแกรมอบรม personal initiative ในโตโกใช้เวลาหลายสัปดาห์และมีผู้ฝึกมืออาชีพคุมอยู่ แต่แกนของมันสรุปเป็นขั้นตอนที่ฝึกเองในชีวิตประจำวันได้ เราสังเคราะห์งานวิจัยทั้ง 5 ชิ้นข้างต้นเป็นกรอบ เห็น–ตั้ง–ลุย–ยื่น กรอบนี้เป็นเครื่องมือประยุกต์ของบทความ ไม่ใช่หลักสูตรอบรมที่ผ่านการทดสอบทางวิทยาศาสตร์แยกต่างหาก

1. เห็น — เห็นโอกาสหรือปัญหาก่อนใครมาบอก

ฝึกสังเกตจุดที่ยังบกพร่องหรือจุดที่ยังไม่มีใครทำในงานหรือธุรกิจของตัวเอง แทนที่จะรอให้ลูกค้าหรือหัวหน้ามาชี้ให้เห็น เพราะแกนของ personal initiative ตามที่ Campos และคณะ (2025) อธิบายคือการมองเห็นสิ่งที่ต้องทำด้วยตัวเองก่อนถูกสั่ง

2. ตั้ง — ตั้งเป้าหมายและวางแผนล่วงหน้าด้วยตัวเอง

พอเห็นแล้ว อย่าปล่อยผ่าน ให้ตั้งเป้าเล็กๆ ที่ทำได้จริงและวางแผนคร่าวๆ ว่าจะเริ่มตรงไหนก่อน เพราะ McKenzie (2021) พบว่าการอบรมที่เน้นกรอบความคิดและพฤติกรรมเชิงรุกแบบนี้ ให้ผลดีกว่าการอบรมความรู้ล้วนๆ ที่ไม่ได้ฝึกให้ตั้งเป้าเอง

3. ลุย — ลงมือทำต่อแม้เจออุปสรรค โดยเริ่มจากชัยชนะเล็กๆ

เริ่มจากก้าวเล็กที่ทำสำเร็จได้จริงก่อน แล้วค่อยขยับไปก้าวต่อไป แทนที่จะหยุดตั้งแต่เจออุปสรรคแรก เพราะ Morris และคณะ (2023) พบว่าความเชื่อมั่นในความสามารถของตัวเอง (self-efficacy) ที่เพิ่มขึ้นจากความสำเร็จเล็กๆ เป็นตัวกลางสำคัญที่ทำให้คนลงมือทำเชิงรุกต่อเนื่องได้จริง

4. ยื่น — ยื่นมือช่วยเกินหน้าที่ตัวเองบ้าง ไม่ต้องรอให้ใครขอ

ลองอาสาทำสิ่งที่เกินขอบเขตงานตรงๆ ของตัวเองเป็นครั้งคราว เพราะ Zhang และคณะ (2022) พบว่าพฤติกรรมเกินหน้าที่ (ไม่ใช่แค่ทำงานตามหน้าที่ให้ดีขึ้น) เป็นกลไกหลักที่ทำให้บุคลิกเชิงรุกแปลงเป็นความสำเร็จในอาชีพจริง

ลำดับนี้วนซ้ำได้เรื่อยๆ ในแต่ละสัปดาห์ ไม่ต้องรอโอกาสใหญ่ เป้าหมายคือสร้างนิสัยลงมือทำก่อนถูกสั่งให้ติดตัวไปทีละนิด

กรณีจำลอง: ป้าน้อยกับร้านส้มตำที่รอลูกค้าบ่นก่อนถึงจะปรับ

สมมติว่า "ป้าน้อย" เจ้าของร้านส้มตำเล็กๆ ริมทางวัย 47 ปี ที่ผ่านมาป้าน้อยมักรอจนกว่าลูกค้าจะบ่นเรื่องรสชาติหรือการรอนานก่อนถึงจะปรับอะไร ทำให้เสียลูกค้าประจำไปหลายคนโดยไม่รู้ตัวว่าเสียเพราะอะไร

สัปดาห์นี้ป้าน้อยลองสังเกตเองว่าช่วงเที่ยงลูกค้าต่อคิวยาวจนบางคนเดินกลับไปก่อนได้สั่ง โดยไม่ต้องรอให้มีใครมาบ่น (เห็น) ป้าน้อยตั้งเป้าเล็กๆ ว่าจะลดเวลารอเฉลี่ยลงครึ่งหนึ่งภายในสองสัปดาห์ และวางแผนคร่าวๆ ว่าจะเตรียมเครื่องปรุงหลักใส่ถ้วยไว้ล่วงหน้าก่อนช่วงเที่ยงแทนการตำทีละอย่างสด (ตั้ง) พอเริ่มทำจริงกลับพบว่ารสชาติเพี้ยนไปจากที่ตำสดทุกครั้ง ป้าน้อยไม่หยุดทำเลย แต่ลองปรับสัดส่วนเครื่องปรุงที่เตรียมไว้ล่วงหน้าจนได้สูตรที่รสชาติใกล้เคียงเดิม เก็บเป็นชัยชนะเล็กๆ ที่ทำให้มั่นใจขึ้นว่าปรับได้จริง (ลุย) เมื่อลูกค้าประจำคนหนึ่งมาซื้อของกลับบ้านหลายถุงเพราะมีงานบุญที่หมู่บ้าน ป้าน้อยอาสาช่วยแพ็กแยกถุงให้ตามชนิดโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายเพิ่ม ทั้งที่ไม่มีใครขอ (ยื่น)

ผ่านไปเดือนหนึ่ง คิวช่วงเที่ยงสั้นลงชัดเจนและลูกค้าคนนั้นก็กลับมาสั่งงานบุญซ้ำอีกครั้ง กรณีนี้เป็น สถานการณ์จำลองเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่เจ้าของร้านจริงหรือผลลัพธ์ทางธุรกิจที่วัดได้จริง

ลองเอาไปปรับใช้

1. อย่ารอให้มีคนสั่งหรือรอสถานการณ์บีบบังคับก่อนถึงจะลงมือ ให้ฝึกตั้งเป้าหมายและวางแผนล่วงหน้าด้วยตัวเองเป็นประจำ เพราะ Campos และคณะ (2025) พบว่าแกนของการอบรม personal initiative คือการฝึกตั้งเป้าหมายเชิงรุกและวางแผนล่วงหน้า และผลบวกนี้ยังคงอยู่ยาวถึง 7 ปี 2. ถ้าจะลงทุนเวลาไปกับการอบรมหรือพัฒนาตัวเอง ให้เลือกโปรแกรมที่เน้นฝึก "กรอบความคิดและพฤติกรรมเชิงรุก" ไม่ใช่แค่ความรู้ทางเทคนิคอย่างบัญชีหรือการตลาดเพียงอย่างเดียว เพราะ McKenzie (2021) พบว่าการอบรมความรู้ล้วนๆ เพิ่มกำไรเฉลี่ยแค่ 5-10% ในขณะที่แนวทางเชิงจิตวิทยามีงานทดลองบางชิ้นที่ให้ผลมากกว่า แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าเหนือกว่าทุกบริบท 3. สร้างความเชื่อมั่นในความสามารถของตัวเอง (self-efficacy) อย่างจงใจ เช่น เริ่มจากเป้าหมายเล็กๆ ที่ทำสำเร็จได้จริงก่อน เพราะ Morris และคณะ (2023) พบว่า self-efficacy ที่เพิ่มขึ้นเป็นตัวกลางสำคัญที่ทำให้การฝึก growth mindset นำไปสู่พฤติกรรมลงมือทำเชิงรุกจริง 4. ในที่ทำงาน ให้ลองอาสาทำสิ่งที่เกินหน้าที่ตรงๆ ของตัวเองบ้าง ไม่ใช่แค่ทำงานตามที่มอบหมายให้ดีที่สุด เพราะ Zhang และคณะ (2022) พบว่าพฤติกรรมเกินหน้าที่ (ไม่ใช่แค่ผลงานตามหน้าที่ปกติ) เป็นกลไกหลักที่ทำให้บุคลิกเชิงรุกแปลงเป็นความสำเร็จในอาชีพ ทั้งความสำเร็จเชิงอัตวิสัย เงินเดือน และการเลื่อนตำแหน่ง 5. ถ้าออกแบบหรือเลือกโปรแกรมพัฒนาผู้ประกอบการให้คนอื่น ให้ตั้งคำถามตรงๆ ว่าโปรแกรมนั้นเหมาะกับเงื่อนไขของผู้เข้าร่วมทุกคนเท่ากันไหม โดยเฉพาะการเข้าถึงทุนและทรัพยากร เพราะทั้ง Campos และคณะ (2025) และ Yi, Chu และ Png (2022) พบรูปแบบช่องว่างทางเพศคล้ายกัน คือแนวโน้มเชิงรุกอย่างเดียวไม่พอ ยังต้องมีเงื่อนไขแวดล้อมที่เอื้อให้แปลงเป็นผลลัพธ์ทางธุรกิจได้ด้วย