เปิด GPS ทุกวันจนหลงทางเองไม่เป็น สมองเสียทักษะนำทางจริงไหม

ผมจำได้ว่าเมื่อก่อนตอนไปเที่ยวเมืองที่ไม่คุ้นเคย ผมจะพยายามจำสี่แยกสำคัญ จำทิศทางพระอาทิตย์ จำว่าออกจากสถานีรถไฟฟ้าแล้วต้องเลี้ยวซ้ายกี่ครั้ง แต่เดี๋ยวนี้ผมแทบไม่ต้องคิดอะไรเลย แค่เปิด Google Maps แล้วเดินตามลูกศรสีฟ้าไปเรื่อยๆ ปัญหาคือพอวันหนึ่งมือถือแบตหมดกลางทาง ผมถึงรู้ตัวว่าจำทางกลับที่พักไม่ได้เลยสักนิด ทั้งที่เพิ่งเดินผ่านเส้นทางนั้นมาสองรอบแล้ว

เรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงงานวิจัยชื่อดังของ Eleanor Maguire นักประสาทวิทยาที่ศึกษาสมองคนขับแท็กซี่ลอนดอนเมื่อ 20 กว่าปีก่อน เธอพบว่าคนขับที่ผ่านการสอบ "the Knowledge" ซึ่งต้องท่องจำถนนกว่า 25,000 สายในลอนดอนด้วยหัวเปล่า มีฮิปโปแคมปัสส่วนหลังใหญ่กว่าคนทั่วไป และยิ่งขับมานานยิ่งใหญ่ขึ้น งานนั้นกลายเป็นจุดเริ่มต้นของวงการวิจัยที่ศึกษาว่าสมองมนุษย์ "จำทาง" อย่างไร และคำถามที่น่าสนใจในยุคนี้คือ ทักษะการนำทางด้วยตัวเองซึ่งมนุษย์ใช้เอาชีวิตรอดมาตั้งแต่ยุคล่าสัตว์-เก็บของป่า จะยังจำเป็นอยู่ไหมในโลกที่มี GPS อยู่ในกระเป๋าทุกคน ผมเลยไปรวบรวมงานวิจัยตั้งแต่ปี 2020 เป็นต้นมาว่าวงการวิทยาศาสตร์ตอบคำถามนี้อย่างไร

เติบโตในเมืองแบบไหน ส่งผลต่อทักษะการนำทางไปทั้งชีวิตจริงไหม

Antoine Coutrot และคณะ ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Entropy of City Street Networks Linked to Future Spatial Navigation Ability" ตีพิมพ์ใน *Nature* ปี 2022 (เล่ม 604 ฉบับ 7904 หน้า 104-110, DOI 10.1038/s41586-022-04486-7)

ทีมวิจัยใช้เกมมือถือชื่อ Sea Hero Quest ซึ่งออกแบบมาเพื่อวัดความสามารถนำทางแบบไม่ต้องใช้ภาษา เก็บข้อมูลจากผู้เล่นทั้งหมด 397,162 คนจาก 38 ประเทศทั่วโลก แล้วนำ "ระดับความไม่เป็นระเบียบของผังถนน" (street network entropy) ของเมืองที่แต่ละคนเติบโตขึ้นมา มาเทียบกับผลการเล่นเกมในด่านที่มีผังเส้นทางความซับซ้อนระดับต่างๆ ผลลัพธ์พบว่าคนที่เติบโตนอกเมือง (ชนบท) นำทางเก่งกว่าคนที่เติบโตในเมืองโดยรวม และที่น่าสนใจกว่านั้นคือคนที่โตในเมืองผังถนนเป็นระเบียบสูงอย่างชิคาโก จะทำผลงานดีเป็นพิเศษในด่านเกมที่มีผังเป็นระเบียบ ขณะที่คนที่โตในเมืองผังยุ่งเหยิงกว่าอย่างปราก จะทำผลงานดีเป็นพิเศษในด่านเกมที่มีผังซับซ้อนไม่เป็นระเบียบ

ผมมองว่างานนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของบทความนี้ เพราะมันสะท้อนหลักการเดียวกับที่ Maguire เจอในสมองคนขับแท็กซี่ลอนดอน คือสมองเรา "ฝึก" ตามรูปแบบพื้นที่ที่คุ้นเคยตั้งแต่เด็ก แล้วรูปแบบนั้นติดตัวไปนาน แต่ขนาดตัวอย่างของงานนี้ใหญ่กว่ามาก และแสดงให้เห็นในระดับโลกว่าสภาพแวดล้อมวัยเด็กหล่อหลอมทักษะนี้ได้จริง ไม่ใช่แค่ในกลุ่มอาชีพพิเศษอย่างคนขับแท็กซี่ คำถามที่ตามมาคือ ถ้าพื้นฐานตั้งแต่เด็กมีผลขนาดนี้ แล้วทักษะนี้จะเปลี่ยนแปลงอย่างไรเมื่อเราโตขึ้นและอายุมากขึ้น

ทักษะการนำทางเริ่มเสื่อมถอยตั้งแต่เมื่อไหร่ ชายกับหญิงต่างกันแค่ไหน

Shuying Yu และคณะ ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Age-Related Changes in Spatial Navigation Are Evident by Midlife and Differ by Sex" ตีพิมพ์ใน *Psychological Science* ปี 2021 (เล่ม 32 ฉบับ 5 หน้า 692-704, DOI 10.1177/0956797620979185)

ทีมวิจัยทดสอบผู้ใหญ่ 151 คน แบ่งเป็นวัยหนุ่มสาว 85 คน (อายุ 18-28 ปี เฉลี่ย 19.81 ปี) และวัยกลางคน 66 คน (อายุ 43-61 ปี เฉลี่ย 51.14 ปี) ด้วยแบบทดสอบนำทาง 3 ชุด ได้แก่ การเดินตามทิศทางแบบปิดวงจรโดยไม่อาศัยสายตา (path integration) การเรียนรู้เส้นทางในเขาวงกตเสมือนจริง (spatial-knowledge acquisition) และการเลือกกลยุทธ์นำทาง (เดินตามเส้นทางเดิมเทียบกับหาทางลัด) ผลลัพธ์พบว่า path integration แทบไม่เปลี่ยนตามอายุหรือเพศเลย แต่ spatial-knowledge acquisition ต่างกันชัดเจน ผู้ชายวัยหนุ่มสาวประสบความสำเร็จในการหาทาง (M = .67) สูงกว่าผู้ชายวัยกลางคน (M = .26) อย่างชัดเจน และช่องว่างระหว่างเพศที่เคยเห็นชัดในวัยหนุ่มสาวก็ลดลงเมื่อถึงวัยกลางคน ส่วนด้านกลยุทธ์ วัยหนุ่มสาวเลือกใช้ทางลัดบ่อยกว่าวัยกลางคน (M = .24 เทียบกับ .16) โดยเฉพาะในผู้ชาย

ผมคิดว่างานนี้ให้ข้อมูลที่ตรงประเด็นมากว่าทักษะการนำทางไม่ได้เสื่อมลงแบบเดียวกันหมดทุกด้าน บางด้านอย่างการเดินตามทิศทางในหัวยังคงอยู่ได้ดีแม้อายุมากขึ้น แต่ความสามารถเรียนรู้เส้นทางใหม่ๆ ในสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคยกลับเริ่มถดถอยเร็วกว่าที่คิด ตั้งแต่วัยกลางคนเท่านั้นเอง ไม่ต้องรอถึงวัยชรา คำถามที่ตามมาคือ ในยุคที่คนจำนวนมากแทบไม่ได้ฝึกเรียนรู้เส้นทางใหม่ด้วยตัวเองอีกแล้วเพราะมี GPS คอยบอกทางตลอด การพึ่งพาเทคโนโลยีแบบนี้จะยิ่งซ้ำเติมความถดถอยนี้หรือเปล่า

ใช้ GPS นำทางบ่อยๆ ทำให้ความรู้เรื่องเส้นทางแย่ลงจริงไหม

Laura Miola, Veronica Muffato, Enrico Sella, Chiara Meneghetti และ Francesca Pazzaglia ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "GPS Use and Navigation Ability: A Systematic Review and Meta-Analysis" ตีพิมพ์ใน *Journal of Environmental Psychology* ปี 2024 (เล่ม 99 บทความเลขที่ 102417, DOI 10.1016/j.jenvp.2024.102417)

ทีมวิจัยคัดกรองงานวิจัยจาก 907 ชิ้น เหลือ 23 ชิ้นที่ผ่านเกณฑ์เข้าสู่การทบทวนวรรณกรรม (ผู้เข้าร่วมแต่ละการศึกษามีตั้งแต่ 13 ถึง 636 คน อายุ 16-84 ปี) โดยแบ่งวัดผลกระทบของการใช้ GPS ต่อ 3 ด้าน คือ ความรู้เรื่องสภาพแวดล้อม (11 การศึกษา) ความสามารถหาทางหรือ wayfinding (11 การศึกษา) และสำนึกทิศทางหรือ sense of direction (11 การศึกษา) ผลการวิเคราะห์รวมพบว่าการใช้ GPS สัมพันธ์ทางลบกับทั้งความรู้เรื่องสภาพแวดล้อมและสำนึกทิศทางอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แม้ทีมวิจัยจะระบุเองว่าขนาดผลที่พบนั้น "very weak" คือแย่กว่าเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ไม่ใช่แย่กว่ามาก ส่วนความสามารถหาทางโดยรวมกลับไม่พบความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญเลย ทีมวิจัยยังตั้งข้อสังเกตด้วยว่า 69% ของงานวิจัยต้นทางมีความเสี่ยงอคติเชิงระเบียบวิธีระดับปานกลางถึงสูง

ผมมองว่างานนี้ให้คำตอบที่ตรงไปตรงมากว่าที่พาดหัวข่าวมักทำให้เข้าใจ คือการใช้ GPS ไม่ได้ทำลายทักษะนำทางแบบทันทีทันใดหรือรุนแรงอย่างที่กลัวกัน แต่ก็ยืนยันทิศทางเดียวกับที่ Yu และคณะพบไว้ก่อนหน้า นั่นคือความรู้เรื่องเส้นทางและสำนึกทิศทางของเราจะค่อยๆ อ่อนลงถ้าเราไม่เคยฝึกสร้างแผนที่ในหัวด้วยตัวเองเลย และที่น่าสนใจคือความสามารถ "หาทางไปถึงจุดหมาย" ไม่ได้แย่ลงเลย เพราะ GPS ทำหน้าที่นั้นแทนได้ดีอยู่แล้ว สิ่งที่หายไปคือความรู้ความเข้าใจเชิงพื้นที่ที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการไปถึงจุดหมายนั้นต่างหาก คำถามที่ตามมาคือ กลไกในสมองที่อยู่เบื้องหลังความแตกต่างระหว่างคนที่ยังรักษาความรู้เชิงพื้นที่ไว้ได้กับคนที่ไม่ได้ฝึกเลยคืออะไร

ทำไมบางคนอายุมากแล้วยังจำเส้นทางได้แม่น ฮิปโปแคมปัสมีคำตอบ

Li Zheng และคณะ ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Hippocampal Contributions to Novel Spatial Learning Are Both Age-Related and Age-Invariant" ตีพิมพ์ใน *PNAS* ปี 2023 (เล่ม 120 ฉบับ 50 บทความเลขที่ e2307884120, DOI 10.1073/pnas.2307884120)

ทีมวิจัยใช้ fMRI ความละเอียดสูงสแกนสมองส่วนขมับกลาง (medial temporal lobe) ของคนหนุ่มสาว 25 คน (อายุเฉลี่ย 23.96 ปี) และคนสูงอายุ 22 คน (อายุเฉลี่ย 72.68 ปี) ขณะให้เรียนรู้และแยกแยะ "เมืองเสมือนจริง" หลายเมืองที่คล้ายกัน ผลลัพธ์พบว่ากลุ่มคนสูงอายุมีรูปแบบสัญญาณประสาทในฮิปโปแคมปัสส่วน CA1 ที่ "ซ้ำตัวเอง" น้อยกว่าเวลากลับไปที่เมืองเดิมเมื่อเทียบกับคนหนุ่มสาวอย่างมีนัยสำคัญ (F(1, 47.33) = 6.076, p = .017) และไม่สามารถแยกความแตกต่างระหว่างเมืองต่างๆ ได้ชัดเจนเท่าคนหนุ่มสาว โดยคนหนุ่มสาวมีรูปแบบสัญญาณภายในเมืองเดียวกันคล้ายกันมากกว่าระหว่างเมืองต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (F(1, 80.35) = 5.419, p = .022) ขณะที่คนสูงอายุไม่พบความแตกต่างนี้เลย (F(1, 130.93) = 0.447, p = .505) แต่สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือ ไม่ว่าจะอายุเท่าไหร่ คนที่มีรูปแบบสัญญาณในฮิปโปแคมปัสชัดเจนแยกแยะสถานที่ได้ดีกว่า จะทำแบบทดสอบแยกแยะระยะทางเชิงพื้นที่ได้ดีกว่าจริง ทั้งในแง่ดัชนี neural remapping (r(45) = 0.437, p = .002) และมิติของสัญญาณใน CA1 (r(45) = 0.803, p < .001 และยังคงมีนัยสำคัญหลังปรับผลจากอายุแล้ว)

ผมมองว่างานนี้ตอบคำถามสำคัญที่ Yu และ Miola ทิ้งไว้ได้อย่างสวยงาม เพราะมันแสดงให้เห็นว่าความเสื่อมของทักษะนำทางไม่ได้เกิดขึ้นเท่ากันหมดทุกคนตามอายุ คนที่ยังรักษาความคมชัดของสัญญาณประสาทในฮิปโปแคมปัสไว้ได้ดี จะยังนำทางเก่งได้ไม่ว่าจะอายุเท่าไหร่ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดที่ว่าฮิปโปแคมปัสเป็นอวัยวะที่ตอบสนองต่อการฝึกฝนได้ตลอดชีวิตแบบที่ Maguire เห็นในคนขับแท็กซี่ ไม่ใช่อวัยวะที่เสื่อมลงตามอายุแบบตายตัว คำถามที่ตามมาคือ ถ้าทักษะนี้เสื่อมลงจริงในบางคน มันจะเป็นสัญญาณเตือนของอะไรที่ร้ายแรงกว่าแค่หลงทางเป็นครั้งคราวหรือเปล่า

หลงทางบ่อยขึ้นเป็นสัญญาณเตือนโรคสมองเสื่อมได้จริงไหม

Jessica Plácido และคณะ ตอบคำถามนี้ในงานชื่อ "Spatial Navigation in Older Adults With Mild Cognitive Impairment and Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis" ตีพิมพ์ใน *Experimental Gerontology* ปี 2022 (เล่ม 165 บทความเลขที่ 111852, DOI 10.1016/j.exger.2022.111852)

ทีมวิจัยคัดกรองงานวิจัยจาก 1,372 ชิ้น คัดเหลือ 24 ชิ้นมาวิเคราะห์รวมเชิงสถิติ เปรียบเทียบความสามารถนำทางระหว่างผู้สูงอายุปกติกับผู้ที่มีความบกพร่องทางการรู้คิดเล็กน้อย (MCI) และผู้ป่วยสมองเสื่อม ผลลัพธ์พบขนาดผลใหญ่โดยรวม (SMD = 0.87, 95% CI 0.62-1.09, p < .001) หมายความว่ากลุ่มที่มีความเสื่อมทางการรู้คิดนำทางแย่กว่าคนปกติชัดเจน และยิ่งอาการรุนแรงขึ้น ขนาดผลก็ยิ่งใหญ่ขึ้นตามลำดับ คือกลุ่ม amnestic MCI มีขนาดผล SMD = 1.10 (95% CI 0.71-1.49, p < .001) และกลุ่มโรคอัลไซเมอร์มีขนาดผลใหญ่ที่สุดที่ SMD = 1.60 (95% CI 1.25-1.95, p < .001)

ผมมองว่างานนี้เป็นบทสรุปที่พาบทความทั้งหมดกลับมาที่คำถามตั้งต้นได้พอดี ทักษะการนำทางไม่ใช่แค่เรื่องความสะดวกในชีวิตประจำวัน แต่เป็นหน้าต่างที่มองเข้าไปดูสุขภาพของฮิปโปแคมปัสได้จริง จากที่ Coutrot บอกว่าสภาพแวดล้อมวัยเด็กหล่อหลอมทักษะนี้ Yu บอกว่ามันเริ่มเปลี่ยนแปลงตั้งแต่วัยกลางคน Miola เตือนว่าการพึ่งพา GPS อาจกัดกร่อนความรู้เชิงพื้นที่ไปทีละนิด Zheng อธิบายกลไกในสมองว่าทำไมบางคนถึงรักษาทักษะนี้ไว้ได้ดีกว่าคนอื่นแม้อายุมาก และงานนี้ปิดท้ายด้วยการชี้ให้เห็นว่าความเสื่อมของทักษะนี้อาจเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าของโรคที่ร้ายแรงกว่านั้นมาก ผมคิดว่าข้อสรุปที่ซื่อตรงที่สุดคือ การนำทางด้วยตัวเองไม่ใช่ทักษะโบราณที่หมดความหมายไปแล้วในยุค GPS แต่ยังเป็นทักษะที่คุ้มค่าจะฝึกไว้ ทั้งเพื่อความสะดวกในวันนี้และเพื่อสุขภาพสมองในระยะยาว

กรอบสังเกต–สร้าง–ลอง–ทวน สำหรับฝึกนำทางคู่กับ GPS

รวมงานวิจัยทั้ง 5 ชิ้นแล้ว ผมมองว่าคำตอบไม่ใช่การเลิกใช้ GPS ไปเลย เพราะมันสะดวกและปลอดภัยกว่าในหลายสถานการณ์ แต่เป็นการหาจังหวะฝึกสมองส่วนนำทางควบคู่กันไป ผมเลยลองสังเคราะห์เป็นขั้นตอนสั้นๆ ชื่อ "สังเกต–สร้าง–ลอง–ทวน" ที่ทำได้แทรกอยู่ในชีวิตประจำวันโดยไม่ต้องเลิกใช้ GPS

1. สังเกต — ระหว่างเดินทางด้วย GPS ให้แอบมองจุดสังเกตสำคัญระหว่างทางบ้าง เช่น ร้านค้า สี่แยก หรือป้ายเด่นๆ แทนที่จะจ้องแต่ลูกศรบนหน้าจอตลอดเวลา สอดคล้องกับที่ Miola และคณะ (2024) พบว่าการใช้ GPS แบบพึ่งพาเต็มที่สัมพันธ์กับความรู้เรื่องสภาพแวดล้อมที่แย่ลง เพราะสมองไม่ได้ถูกกระตุ้นให้จดจำจุดสังเกตเหล่านั้นเลย 2. สร้าง — พยายามสร้าง "แผนที่คร่าวๆ ในหัว" ของเส้นทางที่เพิ่งผ่าน เช่น นึกภาพว่าต้องเลี้ยวซ้ายกี่ครั้ง ผ่านอะไรมาบ้าง นี่คือการฝึกกระบวนการเรียนรู้เส้นทางใหม่ (spatial-knowledge acquisition) ที่ Yu และคณะ (2021) พบว่าเริ่มถดถอยตั้งแต่วัยกลางคนถ้าไม่ได้ฝึกต่อเนื่อง 3. ลอง — เลือกเส้นทางที่ผ่านมาแล้วสักครั้งสองครั้ง แล้วลองเดินหรือขับโดยปิด GPS ดูบ้าง ยอมให้ตัวเองหลงเล็กน้อยได้ในที่ปลอดภัย เพราะการดึงแผนที่ในหัวออกมาใช้จริงคือการฝึกฮิปโปแคมปัสโดยตรง สอดคล้องกับที่ Zheng และคณะ (2023) พบว่ายิ่งฮิปโปแคมปัสแยกแยะสถานที่ต่างๆ ได้ชัดเจนเท่าไหร่ ความสามารถแยกแยะระยะทางเชิงพื้นที่ก็ยิ่งดีขึ้น ไม่ว่าอายุเท่าไหร่ 4. ทวน — พอถึงจุดหมายแล้ว ลองนึกย้อนเส้นทางทั้งหมดอีกครั้งสั้นๆ ว่าผ่านอะไรมาบ้างตามลำดับ การทวนนี้ช่วยตอกย้ำสิ่งที่เพิ่งฝึกในขั้นสังเกตและสร้างให้ติดแน่นขึ้น และยังเป็นจังหวะที่ดีในการสังเกตตัวเองหรือคนใกล้ตัวว่าทักษะนี้เปลี่ยนแปลงไปผิดปกติหรือไม่ ซึ่ง Plácido และคณะ (2022) ชี้ว่าความเสื่อมของทักษะนำทางเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าของภาวะสมองเสื่อมที่ไม่ควรมองข้าม

กรอบนี้เป็นเครื่องมือประยุกต์ของบทความที่ผู้เขียนสังเคราะห์ขึ้นเองจากงานวิจัยข้างต้น ไม่ใช่โปรแกรมฝึกความจำเชิงพื้นที่ที่ผ่านการทดสอบทางวิชาการโดยตรง ใช้เป็นแนวทางปฏิบัติทั่วไปเท่านั้น และไม่ควรปิด GPS ในสถานการณ์ที่ไม่ปลอดภัยหรือไม่คุ้นเคยจริงๆ

กรณีจำลอง: ต้นกับซอยที่ GPS พาหลงทุกครั้ง

ต้นเป็นไรเดอร์ส่งอาหารที่เพิ่งย้ายมารับงานในย่านใหม่ได้ 2 สัปดาห์ ทุกครั้งที่ส่งอาหารเข้าไปในซอยแคบๆ ที่ตัดกันเป็นตาข่ายยุ่งเหยิง ต้นพึ่งพา GPS ในแอปเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ จนวันหนึ่งสัญญาณมือถือหลุดกลางซอยตอนฝนตก ต้นหลงทางอยู่เกือบ 20 นาทีทั้งที่เคยส่งอาหารแถวนั้นมาแล้วหลายรอบ เพราะไม่เคยจำอะไรได้เลยนอกจากลูกศรบนจอ

หลังจากนั้นต้นเริ่มลองใช้กรอบสังเกต–สร้าง–ลอง–ทวนกับทุกออเดอร์ที่ไปย่านเดิม เริ่มจาก สังเกต จุดเด่นระหว่างทาง เช่น ร้านซ่อมมอเตอร์ไซค์สีแดงตรงปากซอย ศาลาประชาคมกลางซอย จากนั้น สร้าง แผนที่คร่าวๆ ในหัวหลังส่งอาหารเสร็จแต่ละครั้ง นึกทวนว่าจากปากซอยต้องเลี้ยวกี่ครั้งถึงจะถึงบ้านเลขที่นั้น

พอผ่านไปสักสัปดาห์ ต้น ลอง ปิด GPS ในซอยที่คุ้นแล้วบางเส้น เลือกช่วงที่ไม่เร่งรีบและมีเวลาพอจะหลงทางได้บ้าง แล้ว ทวน เส้นทางในหัวทุกครั้งหลังส่งเสร็จ ผ่านไปหนึ่งเดือน ต้นพบว่าตัวเองจำเส้นทางในย่านนี้ได้แม่นขึ้นมาก ส่งอาหารได้เร็วขึ้นแม้สัญญาณเน็ตหลุด และไม่ต้องพึ่งแอปตลอดเวลาเหมือนตอนแรกอีกแล้ว

กรณีของต้นเป็นสถานการณ์จำลองเพื่อสาธิตวิธีคิดตามกรอบสังเกต–สร้าง–ลอง–ทวนเท่านั้น ไม่ใช่ผลการทดลองจริงหรือตัวเลขที่มาจากการวัดผลทางวิชาการ

ลองเอาไปปรับใช้

1. ลองปิด GPS แล้วนำทางด้วยความจำตัวเองบ้างเป็นครั้งคราว โดยเฉพาะเส้นทางที่คุ้นเคยอยู่แล้ว เพราะ Miola และคณะ (2024) พบว่าคนที่พึ่งพา GPS บ่อยมีความรู้เรื่องสภาพแวดล้อมและสำนึกทิศทางแย่กว่าคนที่ใช้น้อยกว่า 2. ถ้ามีลูกเล็ก ให้พาไปเดินหรือปั่นจักรยานสำรวจย่านที่อยู่อาศัยด้วยตัวเองบ่อยๆ แทนการนั่งรถที่มีคนขับหรือมี GPS นำทางให้ตลอด เพราะ Coutrot และคณะ (2022) พบว่าประสบการณ์เชิงพื้นที่ตั้งแต่วัยเด็กหล่อหลอมทักษะนำทางไปตลอดชีวิต 3. อย่าตกใจถ้ารู้สึกว่าจำเส้นทางใหม่ได้ยากขึ้นตอนอายุ 40-50 ปี แต่ควรฝึกฝนต่อเนื่องเพื่อรักษาทักษะไว้ เพราะ Yu และคณะ (2021) พบว่าความสามารถเรียนรู้เส้นทางใหม่เริ่มลดลงตั้งแต่วัยกลางคน ไม่ต้องรอถึงวัยชรา 4. ฝึกจำจุดสังเกต (landmark) และสร้าง "แผนที่ในหัว" ของเส้นทางที่เดินทางบ่อยๆ แทนการจำแค่ป้ายเลี้ยวจาก GPS เพราะ Zheng และคณะ (2023) พบว่ายิ่งฮิปโปแคมปัสแยกแยะสถานที่ต่างๆ ได้ชัดเจนเท่าไหร่ ความสามารถแยกแยะระยะทางและตำแหน่งก็ยิ่งดีขึ้นเท่านั้น ไม่ว่าอายุเท่าไหร่ 5. ถ้าสังเกตว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวสูงวัยเริ่มหลงทางในที่คุ้นเคยบ่อยผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะ Plácido และคณะ (2022) พบว่าความบกพร่องด้านการนำทางเป็นหนึ่งในสัญญาณที่ชัดเจนของภาวะสมองเสื่อมตั้งแต่ระยะแรก